تاریخ انتشار :چهارشنبه ۲۳ شهریور ۹۰.::. ساعت : ۸:۲۴ ق.ظ
کدخبر : 455:: بازدید240:: بامدیریت:فرهاد نظری

سیری درتاریخ تأمین اجتماعی ایران وتحولات حوزه درآمد۱-محمدکریمی پاشاکی

سیری درتاریخ تأمین اجتماعی ایران

مقدمه”با این‌که در کشور پهناور ما ایران تأمین اجتماعی با شروع اقدامات دولت و تصویب و تدوین قوانین و مقررات شروع می‌شود، اما باید قبول کنیم قبل از اقدامات مزبور مقررات و قواعد نانوشته‌ای بر حسب عرف و سنت در زمینه تأمین اجتماعی در کشور ما حاکم بوده است. که امروزه با توجه به نفوذ صنعت در کشور ما شیوه‌های سنتی تأمین اجتماعی رنگ باخته و آنچه که امروز ما در جامعه مشاهده می‌کنیم اکثراً تأمین اجتماعی با نام رسمی و شیوه‌های جدید آن می‌باشد.
شیوه‌های فردی پس‌انداز یعنی صرف‌نظر کردن از مصرف در حال حاضر و استفاده برای آینده، حمایت خانواده‌ها در صورت فوت پدر و مادر از فرزندان دختر و معلول و اقدامات خیرخواهانه و اقدامات نیکوکارانه ریش سفیدان و مرشدان و پهلوانان در هنگام وقوع حوادث و دستگیری از ضعیفان یا افراد حادثه دیده، از جمله اقدامات تأمین اجتماعی جامعه سنتی ایران بوده است، که البته در این ورا نمی‌توان از کمک مؤسسات مذهبی و موقوفات و حمایت‌های مالکین از رعیت‌ها و استادکارها از اعضای صنف و حمایت فرزندان از افراد خانواده به راحتی در جامعه سنتی ما گذشت.
مسابقه تأمین اجتماعی در ایران”
با این‌که چرخه صنعتی شدن در کشور ما از زمان پادشاهان قاجار شروع شده بود و این چرخه رشد در زمان صدارت میرزا تقی‌خان امیر کبیر بیشتر به چشم می‌آید. اما تاریخ گواهی می‌دهد که تا سال ۱۳۰۹ هیچ گونه اقدامی از طرف حکومت و دستگاه‌های دولتی از کارگران کشورها به عمل نیامد چون بر خلاف کشورهای اروپایی که اکثراً کارگران دارای تشکل‌های صنفی و اتحادیه‌های کارگری بودند. اما این امر در کشور ما به علت حاکم بودن تأمین اجتماعی سنتی به طور مشهود مشاهده نشد. چون جامعه کارگری کشور ماکه در کارخانه‌ها شاغل بودند، مزد دریافتی را به عنوان کمک خرج تلقی می‌کردند و اخراج آنان از کار به علت حاکمیت خانواده‌‌های گسترده و پدر سالار بسان کشور اروپایی برای آنان فاجعه نبود. لازم به ذکر است که مردم کشور ما هیچگاه حاکمیت خشن نظام برده‌داری و فئودالی را مثل کشورهای اروپایی به علت حاکمیت خانواده و مذهب حس نکردند.
صندوق احتیاط وزارت طرق و شوارع
احداث شبکه راه آهن در ایران و مسائل و مشکلاتی که در نتیجه راه‌سازی و استفاده از ماشین آلات برای کارگران پیش آمد دولت را واداشت تا در سال ۱۳۰۹ با تصویب نامه دولت تشکیل صندوق احتیاط به تأیید رسید و در واقع اولین ناقوس بیمه رسمی در ایران با تصویب این فانون و عضویت ایران در دفتر بین‌المللی کار به صدا در آمد و در واقع ایران اولین کشور مسلمانی بود که با عضویت خود در دفتر بین‌المللی کار قدم‌های رسمی را برای رسیدن به قله‌های رفیع تأمین اجتماعی آغاز کرد.
“اما جزییات اولین بیمه نامه در ایران”
از اول فروردین سال ۱۳۱۰ بر اساس تصویب‌نامه فوق روزانه یک شاهی معادل ۲ تا ۵/۲ درصد دستمزد کارگران روزمزد و کنتراتی که در طرق (راه‌سازی) کار می‌کردند کسر می‌شد تا برای کارگرانی که حین کار دچار حادثه می‌شدند به مصرف برسد. که با توجه به اصلاحیه قانون فوق در مرداد ۱۳۱۰ هزینه بیمه کلاً به عهده کارگر و کارفرما و دولت در تأمین هزینه هیچ نقشی نداشتند. در این بیمه نامه تنها به حوادث ناشی از کار توجه می‌شده و بیماری تنها در شرایطی که ناشی از کار بود پرداخت می‌شد. البته مبلغی کمتر از نصف دستمزد به کارگر بیمار پرداخت می‌شد.
متمم قانون بودجه سال ۱۳۱۱”
در متمم قانون بودجه سال ۱۳۱۱ در ماده ۲۰ آن مقرر شد که دولت تمام هزینه بیمه کارگران را پرداخت نماید. و وزارت مالیه مکلف شد به تناسب ماهیت صدمات وارده مبلغی که معادل ۱۰ روز الی مبلغی که معادل اجرت یک سال بود پرداخت می‌شد. با این قانون کلیه کارگران و مستخدمات کنتراتی و روزمزد دولتی که در خانه‌ها و بنگاه‌های صنعتی و معدنی مشغول بودند، مشمول مزایای صندوق احتیاط وزارت طرق و شوارع (راه) شدند.
“نظامنامه کارخانه و مؤسسات صنعتی مصوب مرداد ۱۳۱۵”
به موجب این نظامنامه گام‌های نظام بیمه‌ای ایران برداشته و مقرر شد که کارخانه‌ها در هنگام استخدام کارگر، وسایل بهداشت را تأمین و معالجه کارگران حادثه دیده را بپذیرند.
موارد مشمول این قانون : ۱- کارخانه‌هایی که لااقل ۱۰ نفر در آن مشغول به کار هستند. ۲- کارخانه‌های موتوردار ۵ نفر در آن مشغول به کار باشند. ۳- کارگاه‌های بدون موتور باید ۱۱ نفر کارگر داشته باشند که منبع هزینه بیمه کارگران بودند و کارفرما مؤظف شد ۲ درصد از مزد کارگران را کسر و به حساب بانکی ملی بریزند.
شرکت سهامی بیمه ایران”
با تأسیس شرکت سهامی بیمه ایران بعضی از مؤسسات خصوصی، دولتی و ارتش کارگران خود را نزد مؤسسات بیمه خصوصی در مقابل حوادث ناشی از کار بیمه کردند. حق بیمه معادل یک۵/۱% حقوق هر کارگر و کارند بود. و در مقابل نقص عضو یا فوت‌ معادل ۳ سال آخرین به خانواده او پرداخت می‌شد. البته شرکت سهامی بیمه ایران در سال ۱۳۱۴ با سرمایه ۰۰۰/۰۰۰/۲۰ ریال تأسیس شد.
آیین‌نامه وزارت راه در مورد حوادث ناشی از کار”
وزارت راه در سال ۱۳۲۰ صندوق احتیاط را تدوین و مقررات آن از نظر حوادث به شرح ذیل شد و حوادث به ۳ دسته تقسیم شدند.
۱- حوادثی که مسئولیت آن با کارگر بود. ۲- حوادثی که مسئولیت آن با مقاطعه‌کار بود. ۳- حوادث اتفاقی که در صورت حادثه به ردیف ۱ حق بیمه‌ای تعلق نمی‌گرفت در صورتی که حادثه ناشی از قصور کارفرما بود کمیسیون او را موظف به پرداخت غرامت می‌کرد و در مورد حادثه اتفاقی کارفرما موظف بود ۵۰% غرامت را بپردازد.
“ویژگی‌های قانون بیمه اجباری کارگران”
در آبان سال ۱۳۲۳ قانونی تحت عنوان بیمه اجباری کارگران تصویب شد.
۱- مقررات بیمه اجباری فقط ناظر به کارگاه‌هایی بود که حداقل ۲۰ نفر کارگر داشتند.
۲- کارگران فقط برای حوادث کار بیمه می‌شدند.
۳- ۳/۱ حق بیمه را کارگر و بقیه را کارفرما پرداخت می‌کرد. و حق بیمه بر اساس طبقات ۵/۱% و ۵/۲% و ۳% مزد دریافتی بود.
۴- امر بیمه به شرکت بیمه ایران واگذار شد.
۵- در صورت فوت کارگر معادل ۷۰۰ برابر آخرین دستمزد روزانه به وارثش غرامت پرداخت می‌شد.
۶- اگر حادثه ناشی از بی‌احتیاطی کارگر بود او را از قسمتی یا تمام مزایا محروم می‌کردند.
“سازمان بیمه‌‌های اجتماعی کارگران”
در سال ۱۳۳۱ در زمان نخست وزیری دکتر مصدق کلیه کارخانه‌ها و مشمول قانون کار مشمول بیمه شدند و حوادث- ازدواج- بازنشستگی- کفن و دفن- از موارد این بیمه بودند.
حق بیمه معادل ۱۲% مزد کارگر که سهم بیمه شد و معادل ۳/۱ و ۳/۲ حق بیمه به عهده کارفرما بود. که بعد با اصلاح این قانون در سال ۱۳۳۴ بیمه به ۲ نوع تقسیم شد. ۱- حق بیمه کامل معادل ۱۸% که مشمولات آن از کل مزایا برخوردار می‌شدند و بیمه جزئی.
سازمان تأمین اجتماعی مصوب سال ۵۴”
در سال ۱۳۵۴ قانون تأمین اجتماعی در یکصد و هجده ماده و چهل تبصره به تصویب رسید و یکی از نکات قابل توجه این قانون پوشش کل جامعه بیمه‌ای کشور بود. از نظر این قانون افرادی که به هر عنوان در مقابل مزایا و حقوق کار می‌کنند مشمول بیمه شدند. البته در این قانون عدم پرداخت حق بیمه توسط کارفرما موجب رفع مسئولیت سازمان در مقابل بیمه شده نمی‌گردد.
“منابع درآمدی سازمان تأمین اجتماعی”
۱- حق بیمه عبارتست از وجوهی که در ازای استفاده از مزایای تأمین اجتماعی به سازمان پرداخت می‌گردد.
۲- درآمد حاصل از وجوه و ذخایر و اموال سازمان.
۳- وجوه حاصل از خسارات و جریمه‌های نقدی مقرر در قانون تأمین اجتماعی.
۴- کمک‌ها و هدایای مردم که در اختیار سازمان قرار داده می‌شود.
و این موارد به تفصیل در ماده ۲۸ قانون تأمین اجتماعی آمده است.
مآخذ حق بیمه و نحوه وصول آن
نرخ حق بیمه کامل برای سال‌های ۱۳۴۰ تا اول مهر ۵۴ به میزان ۱۸% مزد کارگر بوده است ولی از تاریخ ۱/۷/۵۴ بر اساس مصوبه سال ۵۴ تا پایان سال ۵۴ میزان حق بیمه ۲۸% (۷% سهم کارگر، ۱۸% کارفرما و ۳% سهم دولت) رسید. از اول سال ۵۵ حق بیمه سهم کارفرما به میزان ۲۰% مزد حقوق و سهم بیمه شده ۷% و سهم دولت ۳% تعیین شد. و بر طبق تبصره ۲ ماده ۲۸ دولت مکلف است حق بیمه سهم خود را یکجا در بودجه سالانه کشور و به سازمان پرداخت کنند. و کارفرمایان نیز موظفند از کلیه وجوه و مزایای مذکور در قانون، حق بیمه مقرر را کسر و به اضافه سهم خود به سازمان پرداخت کنند و در صورت امتناع از واریز حق بیمه سازمان می‌تواند اقدام قانونی را برای وصول آن به عمل آورد. و مطالبات سازمان ناشی از اجرای این قانون در زمره مطالبات ممتاز می باشد.
محمدکریمی پاشاکی
ادامه مطلب درقسمت دوم

«مطالب مرتبط»

دیدگاه خود را به ما بگویید.

*

code