تاریخ انتشار :چهارشنبه ۲۴ دی ۹۳.::. ساعت : ۱۰:۴۳ ب.ظ
کدخبر : 12130:: بازدید835:: بامدیریت:فرهاد نظری

تحلیل موضوعی ادبی قصیده محمد مهدی جواهری-یوسف باقری مطلق پاشاکی

تصویرمحمد مهدی جواهری

ترجمه و تحلیل موضوعی ادبی قصیده « خلقت غاشیه الخنوع » از محمد مهدی جواهری

در این رساله به بررسی یکی از قصائد سیاسی محمد مهدی جواهری از شاعران برجسته معاصر عراق در رثای عدنان المالکی پرداخته شده است . این قصیده به بیان برخی از اوضاع سیاسی بغداد در دوران حیات شاعر ، شهادت عدنان المالکی ، انعقاد پیمان بغداد در راستای پیشبرد اهداف استعمار ، حماقت مسئولین کشورهای استعمار شده ، سابقه درخشان تاریخی تمدنی سوریه ، فراموش شدن یاد و خاطره شهیدان در میان زندگان و بی توجهی به عزت و شرف و دفاع از وطن و … پرداخته شده است . شاعر در بیان این مطالب اغراض مختلف شعری همچون رثا ، مدح ، هجا را به کار برده است . اسلوب او در این قصیده در عین سادگی و روان بودن ، پیچیده می باشد و از برخی صنایع لفظی و معنوی مانند استعاره ، تشبیه ، اقتباس ، طباق استفاده کرده است . به کار گیری فراوان استعاره و تشبیه ، اشاره به برخی شخصیت های تاریخی و سیاسی ، استفاده از قرآن و حدیث و مفاهیم اخلاقی و انتقاد از اوضاع جامعه ، از ویژگی های بارز این قصیده می باشد .
فصل اول
کلیات بیان مساله
محمد مهدی جوهری یکی از شاعران بزرگ معاصر عراق و از تباری اصیل و ریشه دار می باشد . او از کودکی به سرودن شعر علاقه عجیبی داشت . بنابراین دیوان شعرحجیمی از او بر جای مانده است که قسمتی از این دیوان به مسائل سیاسی اختصاص یافته که تنها منحصر به اوضاع سیاسی عراق نیست لذا در دیوانش قصایدی راجع به معرفی اشخاص سیاسی کشور های دیگر نیز موجود می باشد و این رساله به شرح یکی که راجع به یکی از شهدای « خلفت غاشیه الخنوع » از این قصائد سیاسی جوهری با نام بزرگ سوریه است ،می پردازد .

هدف
هدف من از انتخاب این موضوع شناساندن برخی از ابعاد منفی سیطره استعمار گران بر کشور ها در خلال شرح و ترجمه این قصیده و بررسی شخصیت عدنان المالکی وشهادت او و چپاول منابع کشورها در سایه پیمان بستن با استعمارگران می باشد .
همیت موضوع تحقیق و انگیزش انتخاب آن انگیزه من از انتخاب این موضوع آشنایی با شخصیت محمد مهدی جوهری و آرای سیاسی او می باشد ، با توجه به اینکه این شاعر قبل از سرودن این قصیده دچار رکود ازدیدگاه برخی معاصرانش شده بود ، این قصیده را میتوان سر آغازی دوباره در زندگی ادبی جوهری دانست که از شهادت عدنان المالکی نشات گرفته است . او با صراحت تمام در این قصیده به انتقاد از اوضاع سیاسی جامعه می پردازد و به همین دلیل بعد ازسرایش این قصیده مجبور شد دو سال به سوریه پنهنده سیاسی شود.

روش
در این رساله نخست به ترجمه لغات نا آشنا پرداخته ام و پس از فهمیدن معنای لغات ودرک اجمالی معنای بیت به مقالات متعددی راجع به جوهری و عدنان مالکی و اوضاع سیاسی عراق در زمان سرودن قصیده ، مراجعه کرده ام تا اینکه بهتر ابیات را درک کنم وغرض شاعر را به درستی متوجه شوم . سپس ابیات را با دقت فراوان اعراب گذاری کرده و به ترجمه پرداخته ام . پس از ترجمه به بررسی مضامین ابیات و موضوعات جانبی آن روی آوردم و با توجه به موضوعات مختلف مطرح در قصیده – که در برخی موارد به کمبود منابع قابل ارجاع برخوردم – و با تلاش فراوان و استفاده از نرم افزارهای جستجوی کتب و مراجعه به اینترنت این مشکل را برطرف کردم و منابع موردنظر خود را یافتم . در کنار شرح موضوعی به شرح نکات بلاغی و نحوی نیز پرداخته
ام .
فصل دوم(معرفی محمد مهدی الجوهری)

ولادت
محمدمهدی جوهری در خاندانی هل علم در نجف و از یک خانواده ریشه دار در علم وادب و شعر به دنیا آمد . وی آخرین بازمانده کلاسیکهای بزرگ عرب ، شاعر ایرانی تباردر نیمه قرن ٧۴–٧٣ ، سوسیالیست و انقلابی عراق چهاردهم است . برای تولد وی تاریخهای متفاوتی ذکر شده است، اما به نظر میرسد صحیح ترین تاریخ ١٧ ربیعالاول ١٣١٧ قمری باشد.

خاندان
شهرت خانواده اش بخاطر شیخ محمد حسن « جوهر الکلام » ، نویسنده کتاب است. پدرش، عبدالحسین، از نوادگان شیخ محمدحسن نجفی بود.اولاد و نوادگان شیخمحمدحسن، نام خانوادگی خود را در انتساب به این کتاب جوهری « جوهر کلام » و « صاحب جوهر »برگزیده اند  . تعداد زیادی از فرزندان و نوادگان صاحب جوهر از عالمان، فقیهان و ادیبان عصر خود بودند. پسران وی عبارت بودنداز: محمد، عبدالحسین، حسین، عبدعلی، باقر، حسن، ابرهیم و موسی

دوران کودکی تا بزرگسالی
محمدمهدی از پنج سالگی خواندن و نوشتن را نزد برادر بزرگش، عبدالعزیز، و قرآن را در مکتبخانه فراگرفت . تحصیلات ابتدایی را نزد معلمی تندخو گذراند، بهطوریکه بعدها از تأثیر منفی این دوره با تلخی بسیار یاد میکرد. سپس به مدرسه رشدیه رفت و به فراگیری زبان و ادبیات عرب و جغرافیا پرداخت. وی حافظهای اعجابانگیز داشت به شکلی که در هشت سالگی هر روز یک خطبه از نهجالبلاغه ، قطعهای از أمالی شریف مرتضی، قصیدهای از دیوان متنبی و قطعهای از البیان و التبین جاحظ را از بر میکرد وچنانکه خود گفته، به جهت قدرت حافظهاش مورد غبطه و حسادت قرار میگرفت .وی با وجود استعداد و حافظه قوی، در آغاز علاقهای به تحصیلات سنّتی نداشت اماهمین تحصیلات اولیه سنّتی و مطالعه اشعار قدما بعدها تأثیر عمیقی بر شعر وی گذاشت. جوهری از کودکی دلبستگی شدیدی به شعر داشت. پدرش با اینکه در آغاز مخالف سرودن وی بود، هنگامی که علاقه عمیق او را به شعر درک کرد، خود نیز به تشویق وی پرداخت و او را با خود به مجالس بزرگان برد. جوهری هم در این مجالس تحت تأثیراندیشه آزادیخوهی بزرگانی چون محمدسعید حبوبی ، شاعر مبارز ضداستعمار، قرارگرفت . وی در نوجوانی همراه برادر بزرگترش در یکی از حوزههای علوم دینی نجف به تحصیل پرداخت و لباس روحانیت بر تن کرد، اما پس از مرگ پدرش، تحصیلات حوزوی و لباس روحانیت را کنار گذاشت. او متاثر از محیط اطراف واستعداد فطرییش در سن کم شعر سرود . از شعرهایی که در ابتدای کار گفت چیزی باقی نمانده است و در کانون الثانی سال ١٩٢١ اولین قصیده اش منتشر شد . و بعد از آن اشعارش را در روزنامه ها و مجلات مختلف عراقی و در « حلبه الادب » چاپ کرد . اولین مجموعه شعری وی، با عنوانِ بغداد منتشر شد.

سفرها و فعایت های سیاسی و ادبی
جوهری دو بار به ایران سفر کرد؛ بار اول در سال ١٩٢۴ و مرتبه دوم در سال١٩۶۶ بود . او مجذوب طبیعت ایران گشت و قطعه هایی در این باره سرود . تأثیر عمیقی که مشهده طبیعت زیبا و سفر به شهرهای ایران بر وی گذاشته، در اشعارش از جمله « فی طَهران » و « عَلی’ دربند »آشکار است. وی در ١٣٠۶ ش/ ١٩٢٧ به بغداد سفر کرد و معلم مدارس کاظمیه شد، اما پس از انتشار قصیده در روزنامه الفَیحاء « بَریدالغُربه »که در آن به ستایش طبیعت و آب و هوا و زیباییهای ایران پرداخته بود و دلیل وابستگی به عراق را فقط علاقه به یارانش دانسته بود ساطع حُصَری، مدیرکل وزارت معارف،او را به آشعوبیگری متهم و از معلمی برکنار کرد. سپس جوهری، با وساطت عالم دینی، سیدحسن صدر، با ملک فیصل ملاقات کرد و به عنوان کارمند اداره تشریفات دربار، مشغول به کار شد . وی سه سال در دربار سلطنتی مشغول به کار بود و سپس استعفا کرد…

در سال ١٩۵٧ به بغداد بازگشت . بعد از بازگشت از دمشق درساکن گشت تا اینکه انقلاب چهاردهم سال ١٩۵٨ به پا خواست و به بغداد « الغربی برگشت و قصیده ای در باره این انقلاب سرود…بالاخره دمشق را برای اقامت برگزید و مورد استقبال گرم مردم و رئیس جمهوری سوریه قرار گرفت . او تمایل داشت در سال ١٩٩١ به لندن بیاید اما در راه پراگ مریض شد وبرای معالجه در آنجا ماند .در کانون الاول ١٩٩١ به لندن رفت . همسرش در آنجا فوت کرد وجسدش به دمشق انتقال یافت و جوهری برای اقامت به دمشق بازگشت ، زمانی که جوهری در دمشق زندگی می کرد ( ١٩٩١ ) در کنفرانس احزاب مخالف عراقی به دستور صدام حسین در بیروت حضور یافت و سخنرانی ایراد کرد .وی در سفری شش ماهه به ایران، در تهران، مشهد و قم، مورد عنایت ادبا و شعرا و مقامات سیاسی قرار گرفت و مجالس فراوانی در تکریم وی برگزار شد.

وفات
٢٧ ژوئیه ١٩٩٧ در دمشق درگذشت و در زینبیه در ۵ مرداد ١٣٧۶به خاک سپرده شد. پس از درگذشت وی، شاعرانی نظیر عبدالوهاب بیاتی و زهد زُهدی دررثای وی اشعاری سرودند و بیش از سیصد مقاله و شعر به یاد او در نشریات عربی به چاپ رسید. وی بزرگترین شاعر عراقی در میان نسل خود محسوب میشود و برترین شاعری است که به شیوه کلاسیک و سنّتی، زندگی پراضطراب عراق را به تصویر کشیده و باعث گسترش شعر سیاسی ماندگار در عراق شده است. او در شعر نیز، همانندزندگیاش، نگران مسائل سیاسی عراقِ معاصر بود.

یوسف باقری مطلق پاشاکی

منبع:برگرفته از http://ganj.irandoc.ac.ir

«مطالب مرتبط»

دیدگاه خود را به ما بگویید.

*

code